Η Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (Stereotactic Radiosurgery – SRS) είναι μια εξειδικευμένη τεχνική ακτινοθεραπείας υψηλής ακρίβειας. Επιτρέπει τον υψηλό βαθμό ακρίβειας στη στόχευση ενός σαφώς περιγεγραμμένου στόχου σε συνδυασμό με τη χορήγηση υψηλής δόσης σύμμορφης εξωτερικής ακτινοβολίας, περιορίζοντας όσο το δυνατόν περισσότερο τη δόση στους γύρω υγιείς ιστούς.
Η θεραπεία μπορεί να πραγματοποιηθεί σε μία συνεδρία ή, όταν απαιτείται, σε λίγες συνεδρίες, έως πέντε. Στη δεύτερη περίπτωση αναφέρεται ως κλασματοποιημένη Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική (fractionated Stereotactic Radiosurgery – fSRS).
Τι είναι η Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (SRS);
Η Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική (SRS) είναι μια σύγχρονη τεχνική ακτινοθεραπείας που εφαρμόζεται σε συγκεκριμένες βλάβες του ΚΝΣ. Χρησιμοποιεί ακτινοβολία υψηλής ενέργειας, η οποία κατευθύνεται με μεγάλη ακρίβεια στη βλάβη.
Πριν από τη θεραπεία, η ιατρική ομάδα εντοπίζει με ακρίβεια τον στόχο με τη βοήθεια απεικονιστικών εξετάσεων και σχεδιάζει τη διαδρομή της ακτινοβολίας. Οι δέσμες φτάνουν στη βλάβη από διαφορετικές κατευθύνσεις και συγκλίνουν σε αυτήν. Με αυτόν τον τρόπο, η απαιτούμενη δόση συγκεντρώνεται στον στόχο. Οι γύρω υγιείς ιστοί δέχονται σημαντικά μικρότερη ακτινοβολία, και δεν επηρεάζονται. Η θεραπεία ολοκληρώνεται συνήθως σε μία συνεδρία.
Τι είναι η κλασματοποιημένη Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική fSRS και πως διαφέρει από την SRS;
Η κλασματοποιημένη Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική (fSRS) βασίζεται στις ίδιες αρχές υψηλής ακρίβειας με τη SRS. Η βασική διαφορά βρίσκεται στον τρόπο χορήγησης της συνολικής δόσης. Ενώ η ακτινοχειρουργική πραγματοποιείται συνήθως σε μία συνεδρία, στην ακτινοθεραπεία η θεραπεία μοιράζεται σε περισσότερες συνεδρίες, συχνά από τρεις έως πέντε.
Η επιλογή ανάμεσα στις δύο τεχνικές εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά κάθε βλάβης, όπως το μέγεθος και η θέση της. Η χορήγηση της ακτινοβολίας σε περισσότερες συνεδρίες είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε μεγαλύτερες βλάβες ή όταν ο στόχος βρίσκεται κοντά σε ευαίσθητες δομές του εγκεφάλου. Έτσι, η ιατρική ομάδα προσαρμόζει το θεραπευτικό σχήμα στις ανάγκες κάθε ασθενούς. Στόχος της είναι η αποτελεσματική αντιμετώπιση της βλάβης και η καλύτερη δυνατή προστασία των γύρω υγιών ιστών.
Ποια είναι η διαφορά από τη συμβατική ακτινοθεραπεία;
Στη συμβατική κλασματοποιημένη ακτινοθεραπεία, η συνολική δόση ακτινοβολίας μοιράζεται συνήθως σε μικρότερες ημερήσιες δόσεις. Για τον λόγο αυτό, η θεραπεία πραγματοποιείται σε μεγαλύτερο αριθμό συνεδριών. Αντίθετα, η στερεοτακτική ακτινοχειρουργική και η Κλασματοποιημένη Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική προσφέρουν πολύ υψηλή ακρίβεια στόχευσης. Η βλάβη εντοπίζεται και οριοθετείται με ακρίβεια. Έτσι, μπορεί να χορηγηθεί υψηλότερη δόση ακτινοβολίας σε κάθε συνεδρία. Παράλληλα, η δόση μειώνεται γρήγορα έξω από την περιοχή που θεραπεύεται, περιορίζοντας την έκθεση των γύρω υγιών ιστών.
Η στερεοτακτική ακτινοχειρουργική πραγματοποιείται συνήθως σε μία συνεδρία, ενώ η Κλασματοποιημένη Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική σε έως πέντε συνεδρίες. Επομένως, η διαφορά από τη συμβατική κλασματοποιημένη ακτινοθεραπεία δεν αφορά μόνο τη διάρκεια της θεραπείας. Αφορά κυρίως την υψηλή ακρίβεια και τη δυνατότητα χορήγησης μεγαλύτερης δόσης ανά συνεδρία.
Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική και κλασματοποιημένη Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική Κεντρικού Νευρικού Συστήματος: Σε ποιες παθήσεις εφαρμόζονται;
Η Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική (SRS) και κλασματοποιημένη Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική (fSRS) εφαρμόζονται σε διάφορες παθήσεις του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος. Η επιλογή της κατάλληλης τεχνικής εξαρτάται από το είδος, το μέγεθος και τη θέση της βλάβης, καθώς και από τη συνολική κατάσταση του ασθενούς. Οι βασικές εφαρμογές τους περιλαμβάνουν:
- Εγκεφαλικές μεταστάσεις: Καρκινικές εστίες που έχουν εξαπλωθεί στον εγκέφαλο από έναν πρωτοπαθή όγκο σε άλλο σημείο του σώματος. Τα σενάρια που έχει εφαρμογή είναι πολλαπλά: Σε μία έως δέκα εγκεφαλικές μεταστάσεις, στην μετεγχειρητική κοιλότητας μετάστασης, στην επανακτινοβόληση εγκεφαλικών μεταστάσεων.
- Πρωτοπαθείς όγκους του εγκεφάλου: Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η στερεοτακτική θεραπεία εντάσσεται στο θεραπευτικό πλάνο ή χρησιμοποιείται σε περίπτωση υποτροπής.
- Μηνιγγιώματα: Όγκους που αναπτύσσονται στις μήνιγγες, δηλαδή στους υμένες που περιβάλλουν τον εγκέφαλο
- Αδενώματα της υπόφυσης: Όγκους της υπόφυσης που, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά τους, μπορούν να αντιμετωπιστούν με στερεοτακτική ακτινοβολία
- Ακουστικό νευρίνωμα: Καλοήθη όγκο που αναπτύσσεται στο νεύρο που σχετίζεται με την ακοή και την ισορροπία.
- Λειτουργικές διαταραχές: Νευραλγία τριδύμου, Ιδιοπαθής τρόμος
- Αγγειακές Δυσπλασίες.
- Αρτηριοφλεβώδης Δυσπλασία Εγκεφάλου
- Πρωτοπαθείς Όγκοι Νωτιαίου Μυελού
- Πρωτοπαθείς Ογκοι Σπονδυλικής Στήλη
- Δευτεροπαθείς Μεταστατικοί Όγκοι ( σπονδυλικοί) είτε ως αρχική θεραπεία είτε όταν χρειάζεται επανακτινοβόληση.
- Οφθαλμικοί Ογκοι
Η καταλληλότητα της ακτινοχειρουργικής ή της ακτινοθεραπείας αξιολογείται ξεχωριστά για κάθε ασθενή, με βάση τα χαρακτηριστικά της πάθησης και τους στόχους της θεραπείας.
Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική Κεντρικού Νευρικού Συστήματος: Πώς σχεδιάζεται η θεραπεία;
Ο σωστός σχεδιασμός αποτελεί βασικό στάδιο της ακτινοχειρουργικής, καθώς η θεραπεία απαιτεί ιδιαίτερη ακρίβεια. Αρχικά, η ιατρική ομάδα χρησιμοποιεί απεικονιστικές εξετάσεις, όπως αξονική και μαγνητική τομογραφία, για να προσδιορίσει με ακρίβεια τη θέση, το μέγεθος και το σχήμα της βλάβης. Στη συνέχεια δημιουργείται ένα εξατομικευμένο πλάνο θεραπείας, το οποίο καθορίζει τη δόση και τις κατευθύνσεις από τις οποίες θα χορηγηθεί η ακτινοβολία. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στον φυσιολογικό εγκεφαλικό ιστό και σε ευαίσθητες δομές που βρίσκονται κοντά στον στόχο.
Εξίσου σημαντική είναι η σταθερή θέση της κεφαλής. Ανάλογα με την τεχνική, ο ιατρός θα χρησιμοποιήσει ειδική μάσκα ακινητοποίησης ή στερεοτακτικό πλαίσιο. Έτσι, ο ασθενής διατηρεί την ίδια ακριβώς θέση κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Διαδικασία της θεραπείας
Κατά τη διάρκεια της ακτινοχειρουργικής, ο ασθενής ξαπλώνει στο ειδικό κρεβάτι του μηχανήματος, με την κεφαλή σταθερή στη θέση που έχει καθοριστεί κατά τον σχεδιασμό. Πριν ξεκινήσει η θεραπεία, η ομάδα ελέγχει προσεκτικά τη θέση του και την ευθυγράμμιση με τον στόχο. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται ότι η ακτινοβολία θα κατευθυνθεί με ακρίβεια στη βλάβη. Στη συνέχεια, το μηχάνημα χορηγεί την ακτινοβολία από διαφορετικές κατευθύνσεις, σύμφωνα με το εξατομικευμένο πλάνο θεραπείας. Οι επιμέρους δέσμες συγκλίνουν στον στόχο, όπου συγκεντρώνεται η απαιτούμενη δόση. Η έκθεση των γύρω υγιών ιστών περιορίζεται όσο το δυνατόν περισσότερο.
Η διαδικασία είναι ανώδυνη και ο ασθενής δεν αισθάνεται την ακτινοβολία κατά τη χορήγησή της. Παραμένει ξύπνιος και η ιατρική ομάδα τον παρακολουθεί καθ’ όλη τη διάρκεια της συνεδρίας.
Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική Κεντρικού Νευρικού Συστήματος: Πλεονεκτήματα
Η ακτινοχειρουργική συνδυάζουν την υψηλή ακρίβεια με τη δυνατότητα χορήγησης μεγάλης δόσης ακτινοβολίας σε έναν συγκεκριμένο στόχο. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στο κεντρικό νευρικό σύστημα, όπου χρειάζεται να προστατεύονται όσο το δυνατόν περισσότερο ο φυσιολογικός εγκεφαλικός ιστός και οι γειτονικές ευαίσθητες δομές. Στα βασικά πλεονεκτήματα περιλαμβάνονται τα παρακάτω:
- Υψηλή ακρίβεια: Η ακτινοβολία εστιάζει με ακρίβεια κάτω του χιλιοστού στη βλάβη που έχει καθοριστεί κατά τον σχεδιασμό.
- Προστασία των γύρω ιστών: Η δόση μειώνεται σημαντικά έξω από την περιοχή που στοχεύεται, περιορίζοντας την έκθεση του υγιούς εγκεφαλικού ιστού.
- Μη επεμβατική προσέγγιση: Δεν απαιτείται χειρουργική τομή.
- Αντιμετώπιση βλαβών σε δύσκολες θέσεις: Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η SRS/fSRS αποτελεί θεραπευτική επιλογή για βλάβες που βρίσκονται σε περιοχές δύσκολα προσβάσιμες χειρουργικά.
- Μικρός αριθμός συνεδριών: Η θεραπεία πραγματοποιείται σε μία ή έως πέντε συνεδρίες, ανάλογα με την τεχνική και τα χαρακτηριστικά της βλάβης.
- Σύντομη αποκατάσταση: Μετά τη θεραπεία, οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν σχετικά γρήγορα στις καθημερινές τους δραστηριότητες.
Η Δρ. Διονυσία Λίτου, Ακτινοθεραπεύτρια – Ογκολόγος, είναι Επιμελήτρια στην Ακτινοθεραπευτική Ογκολογική Κλινική του Metropolitan Hospital, όπου εργάζεται από το 2016. Έχει εκπαιδευτεί στην Ακτινοθεραπευτική Ογκολογία στα νοσοκομεία «Αλεξάνδρα», «Αττικόν» και «Άγιος Σάββας», ενώ έχει πραγματοποιήσει κλινική παρακολούθηση στο Royal Marsden Hospital του Λονδίνου. Στα κύρια πεδία ενασχόλησής της ανήκουν σύγχρονες τεχνικές ακτινοθεραπείας υψηλής ακρίβειας, όπως SRS, VMAT, IMRT και IGRT. Εάν επιθυμείτε να ενημερωθείτε για τη Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική και Ακτινοθεραπεία του κεντρικού νευρικού συστήματος, επικοινωνήστε μαζί της.
