Η ακτινοθεραπεία στον καρκίνο του μαστού αποτελεί σημαντικό μέρος της θεραπείας για πολλές ασθενείς. Χρησιμοποιεί ακτινοβολία υψηλής ενέργειας για να καταστρέψει καρκινικά κύτταρα που μπορεί να έχουν παραμείνει μετά το χειρουργείο, μειώνοντας τον κίνδυνο υποτροπής. Με τις σύγχρονες τεχνικές, η θεραπεία σχεδιάζεται με ακρίβεια και προσαρμόζεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς και της νόσου της.
Τι είναι η ακτινοθεραπεία στον καρκίνο του μαστού;
Η ακτινοθεραπεία στον καρκίνο του μαστού είναι μια τοπική θεραπεία που χρησιμοποιεί ακτινοβολία υψηλής ενέργειας για να καταστρέψει καρκινικά κύτταρα στην περιοχή που θεραπεύεται. Προκαλεί βλάβες στο DNA των καρκινικών κυττάρων, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να πολλαπλασιαστούν και τελικά να καταστρέφονται.
Στον καρκίνο του μαστού, ο βασικός στόχος είναι συνήθως η εξάλειψη καρκινικών κυττάρων που ενδέχεται να έχουν παραμείνει στην περιοχή μετά τη χειρουργική επέμβαση. Με αυτόν τον τρόπο, η ακτινοθεραπεία μειώνει τον κίνδυνο τοπικής υποτροπής και αποτελεί σημαντικό μέρος της συνολικής θεραπευτικής αντιμετώπισης.
Πότε εφαρμόζεται η ακτινοθεραπεία στον καρκίνο του μαστού;
Η εφαρμογή της ακτινοθεραπείας εξαρτάται από το είδος της χειρουργικής επέμβασης, το στάδιο και τα χαρακτηριστικά του όγκου, την κατάσταση των λεμφαδένων και τον συνολικό κίνδυνο υποτροπής. Μετά από χειρουργική επέμβαση διατήρησης του μαστού (ογκεκτομή) όπου αφαιρείται μόνο το τμήμα του μαστού που φέρει τον όγκο κι όχι ολόκληρος ο μαστός, η ακτινοθεραπεία αποτελεί συνήθως μέρος της θεραπείας. Μειώνει την πιθανότητα να επανεμφανιστεί ο καρκίνος στον ίδιο μαστό. Μετά από μαστεκτομή, δεν είναι απαραίτητη σε όλες τις ασθενείς. Ο ακτινοθεραπευτής – ογκολόγος τη συστήνει όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος τοπικοπεριοχικής υποτροπής. Η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα, με βάση παράγοντες όπως το μέγεθος και τα χαρακτηριστικά του όγκου, η συμμετοχή των λεμφαδένων, τα χειρουργικά όρια και η έκταση της νόσου.
Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιείται επίσης στην αντιμετώπιση της μεταστατικής νόσου. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί, για παράδειγμα, να συμβάλλει στην ανακούφιση του πόνου από οστικές μεταστάσεις ή να αντιμετωπίσει συμπτώματα τα οποία προκαλούνται από μεταστάσεις σε άλλες περιοχές του σώματος.
Ποιες περιοχές μπορεί να ακτινοβοληθούν;
Η περιοχή που θα δεχθεί ακτινοβολία καθορίζεται ανάλογα με το είδος της επέμβασης, τη θέση και τα χαρακτηριστικά του όγκου, καθώς και την πιθανή συμμετοχή των λεμφαδένων. Ανάλογα με την περίπτωση, η ακτινοθεραπεία περιλαμβάνει:
- Ολόκληρο τον μαστό, συνήθως μετά από εκτομή του όγκου.
- Την περιοχή όπου βρισκόταν ο όγκος, στην οποία μπορεί να χορηγηθεί επιπλέον δόση ακτινοβολίας, γνωστή ως boost.
- Το θωρακικό τοίχωμα, σε ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε μαστεκτομή και χρειάζονται συμπληρωματική ακτινοθεραπεία.
- Τις περιοχές των λεμφαδένων, όπως τη μασχαλιαία, την υπερκλείδια ή/και την έσω μαστική περιοχή.
Σε κατάλληλα επιλεγμένες ασθενείς με πρώιμο καρκίνο του μαστού και χαμηλό κίνδυνο υποτροπής, ο ακτινοθεραπευτής – ογκολόγος μπορεί να επιλέξει μερική ακτινοβόληση του μαστού. Σε αυτή την περίπτωση, η θεραπεία επικεντρώνεται γύρω από την κοίτη του όγκου και όχι σε ολόκληρο τον μαστό.
Πώς πραγματοποιείται η ακτινοθεραπεία στον καρκίνο του μαστού;
Πριν ξεκινήσει η θεραπεία, η ασθενής υποβάλλεται σε αξονική τομογραφία σχεδιασμού. Έτσι, η θεραπευτική ομάδα μπορεί να σχεδιάσει με ακρίβεια την περιοχή που θα ακτινοβοληθεί και να περιορίσει όσο το δυνατόν περισσότερο τη δόση στους γύρω υγιείς ιστούς. Η ιατρική ομάδα καθορίζει το θεραπευτικό πλάνο, τη συνολική δόση και τον τρόπο χορήγησής της.
Κατά τη συνεδρία, η ασθενής ξαπλώνει σε συγκεκριμένη θέση, συνήθως με το χέρι από την πλευρά του μαστού που θεραπεύεται τοποθετημένο πάνω από το κεφάλι. Οι τεχνολόγοι φροντίζουν ώστε η θέση να παραμένει ίδια σε κάθε συνεδρία. Πραγματοποιούν επίσης τους απαραίτητους ελέγχους πριν ξεκινήσει η ακτινοβόληση. Η εξωτερική ακτινοθεραπεία χορηγείται με γραμμικό επιταχυντή. Η ίδια η ακτινοβόληση διαρκεί λίγα λεπτά και είναι ανώδυνη. Μετά τη συνεδρία, η ασθενής επιστρέφει στις καθημερινές της δραστηριότητες, χωρίς να χρειάζεται νοσηλεία.
Πόσο διαρκεί η ακτινοθεραπεία στον καρκίνο του μαστού;
Η διάρκεια της ακτινοθεραπείας δεν είναι ίδια για όλες τις ασθενείς. Σήμερα χρησιμοποιούνται συχνά υποκλασματοποιημένα σχήματα, στα οποία χορηγείται μεγαλύτερη δόση ακτινοβολίας ανά συνεδρία και η θεραπεία ολοκληρώνεται σε μικρότερο χρονικό διάστημα. Πολλές ασθενείς μπορούν να ολοκληρώσουν την ακτινοθεραπεία σε περίπου 3 εβδομάδες, συνήθως με μία συνεδρία την ημέρα, από Δευτέρα έως Παρασκευή. Σε κατάλληλα επιλεγμένες περιπτώσεις πρώιμου καρκίνου του μαστού, εφαρμόζονται ακόμη συντομότερα σχήματα 5 συνεδριών.
Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί μεγαλύτερης διάρκειας θεραπεία. Το κατάλληλο πρόγραμμα καθορίζεται πάντα εξατομικευμένα, ώστε να συνδυάζει την αποτελεσματικότητα με την ασφάλεια της θεραπείας.
Ποιες σύγχρονες τεχνικές ακτινοθεραπείας χρησιμοποιούνται;
Η σύγχρονη ακτινοθεραπεία επιτρέπει στον ακτινοθεραπευτή – ογκολόγο να προσαρμόζει με μεγάλη ακρίβεια την ακτινοβολία στην περιοχή που χρειάζεται θεραπεία. Έτσι, περιορίζεται η έκθεση των γύρω υγιών ιστών. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρησιμοποιηθούν τεχνικές όπως η τρισδιάστατη σύμμορφη ακτινοθεραπεία (3D-CRT), η IMRT, η VMAT και η απεικονιστικά καθοδηγούμενη ακτινοθεραπεία (IGRT).
Σημαντική είναι η προστασία της καρδιάς και των πνευμόνων. Στην ακτινοθεραπεία του αριστερού μαστού μπορεί να εφαρμοστεί η τεχνική DIBH (Deep Inspiration Breath Hold). Η ασθενής παίρνει βαθιά εισπνοή και κρατά για λίγο την αναπνοή της κατά την ακτινοβόληση. Με τη βαθιά εισπνοή, η καρδιά απομακρύνεται από το θωρακικό τοίχωμα, γεγονός που βοηθά να μειωθεί η δόση ακτινοβολίας που δέχεται.
Τι συμβαίνει μετά την ολοκλήρωση της ακτινοθεραπείας;
Μετά την τελευταία συνεδρία, ο οργανισμός χρειάζεται λίγο χρόνο για να ανακάμψει. Ορισμένες παρενέργειες, όπως η κόπωση, η ευαισθησία του μαστού και οι αλλαγές στο δέρμα, μπορεί να επιμείνουν για μερικές εβδομάδες. Μάλιστα, ο ερεθισμός του δέρματος ενδέχεται αρχικά να γίνει πιο έντονος και στη συνέχεια να αρχίσει σταδιακά να υποχωρεί. Η πλήρης αποκατάσταση του δέρματος και ορισμένων αλλαγών στον μαστό μπορεί να χρειαστεί περισσότερο χρόνο.
Οι περισσότερες ασθενείς επιστρέφουν σταδιακά στις συνηθισμένες δραστηριότητές τους κατά τη διάρκεια ή λίγο μετά το τέλος της θεραπείας. Η φροντίδα της περιοχής συνεχίζεται και μετά την ακτινοθεραπεία, με ιδιαίτερη προσοχή στην προστασία του δέρματος από τον ήλιο.
Στη συνέχεια, η ασθενής ακολουθεί ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα τακτικής παρακολούθησης. Στις επισκέψεις αυτές, η ιατρική ομάδα ελέγχει την πορεία της αποκατάστασης, πιθανές όψιμες παρενέργειες και την εξέλιξη της νόσου. Η επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό παραμένει σημαντική και μετά το τέλος της θεραπείας, ιδιαίτερα εάν εμφανιστεί κάποιο νέο ή επίμονο σύμπτωμα.
Η Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Δρ. Διονυσία Λίτου είναι Επιμελήτρια στην Ακτινοθεραπευτική Ογκολογική Κλινική του Metropolitan Hospital, όπου εργάζεται από το 2016. Έχει ειδικευτεί στην Ακτινοθεραπευτική Ογκολογία στα νοσοκομεία «Αλεξάνδρα», «Αττικόν» και «Άγιος Σάββας». Εχει πραγματοποιήσει κλινική παρακολούθηση στο Royal Marsden Hospital του Λονδίνου. Διαθέτει ιδιαίτερο κλινικό ενδιαφέρον για την αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού. Εφαρμόζει σύγχρονες τεχνικές ακτινοθεραπείας, όπως VMAT, IMRT και IGRT. Παράλληλα, συμμετέχει ενεργά σε επιστημονικά συνέδρια και εκπαιδευτικά προγράμματα στον τομέα της Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας. Επικοινωνήστε μαζί της για εξατομικευμένη αξιολόγηση και σχεδιασμό της κατάλληλης θεραπείας.
