Η Στερεοτακτική Ακτινοθεραπεία Σώματος (Stereotactic Ablative Radiotherapy – SABR), γνωστή και ως Stereotactic Body Radiation Therapy – SBRT, είναι μια σύγχρονη τεχνική ακτινοθεραπείας που επιτρέπει τη χορήγηση υψηλών δόσεων ακτινοβολίας με μεγάλη ακρίβεια σε έναν σαφώς καθορισμένο όγκο. Η θεραπεία ολοκληρώνεται συνήθως σε μία έως πέντε συνεδρίες. Ο ακριβής σχεδιασμός της περιορίζει όσο το δυνατόν περισσότερο την έκθεση των γύρω υγιών ιστών. Εφαρμόζεται σε επιλεγμένους πρωτοπαθείς όγκους, αλλά και σε μεταστατικές εστίες, προσφέροντας μια μη επεμβατική και σύντομη θεραπευτική διαδικασία.
Τι είναι η Στερεοτακτική Ακτινοθεραπεία Σώματος (SABR);
Η Στερεοτακτική Ακτινοθεραπεία Σώματος (SABR) είναι μια εξειδικευμένη μορφή εξωτερικής ακτινοθεραπείας. Χρησιμοποιεί πολλαπλές, πολύ στοχευμένες δέσμες ακτινοβολίας, οι οποίες συγκλίνουν με μεγάλη ακρίβεια στην περιοχή του όγκου. Με αυτόν τον τρόπο, ο ακτινοθεραπευτής – ογκολόγος μπορεί να χορηγήσει υψηλή δόση ακτινοβολίας στον όγκο. Παράλληλα, περιορίζει τη δόση που φτάνει στους γύρω υγιείς ιστούς και στα γειτονικά όργανα.
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ακτινοθεραπείας σώματος είναι ότι η συνολική θεραπεία ολοκληρώνεται σε πολύ μικρό αριθμό συνεδριών, συνήθως από μία έως πέντε. Σε κάθε συνεδρία χορηγείται υψηλότερη δόση ακτινοβολίας σε σχέση με τη συμβατική ακτινοθεραπεία. Για τον λόγο αυτό, η μέθοδος απαιτεί ιδιαίτερα ακριβή σχεδιασμό και συνεχή έλεγχο της θέσης του όγκου, ώστε η ακτινοβολία να κατευθύνεται στον στόχο με ακρίβεια.
Σε ποιες περιπτώσεις εφαρμόζεται;
Η στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος (SABR) εφαρμόζεται κυρίως σε μικρούς και σαφώς εντοπισμένους όγκους. Σε αυτούς είναι εφικτή η χορήγηση υψηλής δόσης ακτινοβολίας με ακρίβεια. Αποτελεί θεραπευτική επιλογή για ορισμένους πρωτοπαθείς καρκίνους, αλλά και για μεταστάσεις, ανάλογα με τη θέση και την έκταση της νόσου και τη γενική κατάσταση του ασθενούς. Η θεραπεία χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, στην αντιμετώπιση:
- του πρώιμου καρκίνου του πνεύμονα,
- του καρκίνου του προστάτη σε αρχικό ή ενδιάμεσο στάδιο,
- επιλεγμένων όγκων στο ήπαρ, το πάγκρεας, τους νεφρούς,
- όγκων ή μεταστάσεων στη σπονδυλική στήλη και τα οστά,
- επινεφριδικών, ηπατικών και πνευμονικών μεταστάσεων.
Αποτελεί πολύ σημαντική θεραπεία στην ολιγομεταστατική – ολιγοπροοδευτική νόσο, δηλαδή όταν ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί, αλλά υπάρχει περιορισμένος αριθμός μεταστατικών εστιών. Σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς, η θεραπεία στοχεύει με μεγάλη ακρίβεια αυτές τις εστίες και συμβάλλει στον τοπικό έλεγχο της νόσου.
Η στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για επανακτινοβόληση σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Πρόκειται για τη χορήγηση νέας ακτινοθεραπείας σε μια περιοχή που έχει ακτινοβοληθεί στο παρελθόν. Η υψηλή ακρίβεια της τεχνικής επιτρέπει την προσεκτική στόχευση της βλάβης. Στόχος της είναι να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο η επιπλέον δόση στους γύρω υγιείς ιστούς.
Ποιοι ασθενείς είναι κατάλληλοι για τη θεραπεία;
Η στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος (SABR) απαιτεί προσεκτική επιλογή των ασθενών, καθώς δεν αποτελεί κατάλληλη θεραπεία για κάθε μορφή ή έκταση καρκίνου. Ο ακτινοθεραπευτής – ογκολόγος αξιολογεί κάθε περίπτωση ξεχωριστά. Εξετάζει τόσο τα χαρακτηριστικά του όγκου όσο και τη συνολική κατάσταση του ασθενούς.
Ο ιατρός ελέγχει το μέγεθος και τον αριθμό των βλαβών, την ακριβή θέση τους και την απόστασή τους από ευαίσθητες ανατομικές δομές. Όταν ένας όγκος βρίσκεται πολύ κοντά σε όργανα όπως το έντερο ή ο νωτιαίος μυελός, η υψηλή δόση ακτινοβολίας μπορεί να μην είναι ασφαλής. Η μέθοδος αφορά κυρίως μικρούς, σαφώς καθορισμένους όγκους, οι οποίοι μπορούν να εντοπιστούν με ακρίβεια στις απεικονιστικές εξετάσεις. Σε περιπτώσεις μεταστατικής νόσου, εξετάζεται επίσης η συνολική έκταση της νόσου. Η θεραπεία είναι ιδιαίτερα βοηθητική όταν υπάρχει περιορισμένος αριθμός μεταστατικών εστιών.
Η τελική απόφαση βασίζεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιστατικού. Προκύπτει μέσα από τη συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων της ογκολογικής ομάδας.
Πώς πραγματοποιείται η στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος;
Η θεραπεία ξεκινά με το σωστό σχεδιασμό, ώστε η ιατρική ομάδα να εντοπίσει με ακρίβεια τον όγκο και να καθορίσει την περιοχή που θα δεχθεί την ακτινοβολία. Συνήθως πραγματοποιούν μια αξονική τομογραφία σχεδιασμού. Σε όγκους που μετακινούνται με την αναπνοή, όπως στον πνεύμονα ή το ήπαρ, χρησιμοποιείται συνήθως τετραδιάστατη αξονική τομογραφία (4DCT). Κατά την εξέταση, ο ασθενής τοποθετείται με τέτοιο τρόπο, έτσι ώστε να βρίσκεται στην ίδια θέση σε κάθε συνεδρία. Με βάση τις εικόνες, ο ακτινοθεραπευτής – ογκολόγος και η υπόλοιπη ομάδα δημιουργούν ένα εξατομικευμένο πλάνο θεραπείας. Οι δέσμες ακτινοβολίας κατευθύνονται προς τον όγκο από διαφορετικές γωνίες, ώστε να συγκεντρώνεται υψηλή δόση στον στόχο και να περιορίζεται η έκθεση των γύρω υγιών ιστών.
Η θεραπεία ολοκληρώνεται συνήθως σε μία έως πέντε συνεδρίες. Η διαδικασία είναι μη επεμβατική και ανώδυνη. Με τη χρήση σύγχρονων γραμμικών επιταχυντών, κάθε συνεδρία μπορεί συχνά να ολοκληρωθεί σε λιγότερο από μισή ώρα.
Στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος και συμβατική ακτινοθεραπεία: Ποιες είναι οι διαφορές;
Η στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος και η συμβατική ακτινοθεραπεία χρησιμοποιούν ακτινοβολία για την αντιμετώπιση του καρκίνου. Διαφέρουν, όμως, στον τρόπο και τη διάρκεια χορήγησής της. Οι βασικές διαφορές αφορούν τα παρακάτω:
- Δόση ακτινοβολίας: Στη στερεοτακτική ακτινοθεραπεία χορηγείται υψηλότερη δόση ακτινοβολίας σε κάθε συνεδρία σε σχέση με τη συμβατική ακτινοθεραπεία.
- Αριθμός συνεδριών: Η στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος ολοκληρώνεται συνήθως σε 1 έως 5 συνεδρίες. Τα συμβατικά σχήματα μπορεί να περιλαμβάνουν καθημερινές θεραπείες για αρκετές εβδομάδες.
- Ακρίβεια στόχευσης και προστασία των υγιών ιστών: Η στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος απαιτεί πολύ υψηλή ακρίβεια στον εντοπισμό και τη στόχευση του όγκου, καθώς σε κάθε συνεδρία χορηγείται υψηλή δόση ακτινοβολίας. Η δόση συγκεντρώνεται με ακρίβεια στον όγκο και μειώνεται γρήγορα έξω από την περιοχή του στόχου. Έτσι, περιορίζεται όσο το δυνατόν περισσότερο η ακτινοβολία που φτάνει στους γειτονικούς υγιείς ιστούς και στα ευαίσθητα όργανα.
- Συνολική διάρκεια της θεραπείας: Η στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος ολοκληρώνεται σε σημαντικά μικρότερο χρονικό διάστημα, μειώνοντας και τις επισκέψεις του ασθενούς στο ακτινοθεραπευτικό κέντρο.
- Συνδυασμός με άλλες θεραπείες: Η σύντομη διάρκειά της επιτρέπει στον ασθενή, όταν ενδείκνυται, να συνεχίσει άλλες θεραπείες. Τέτοιες μπορεί να είναι η χημειοθεραπεία ή η ανοσοθεραπεία.
Η Ακτινοθεραπεύτρια – Ογκολόγος Δρ. Διονυσία Λίτου, Επιμελήτρια στην Ακτινοθεραπευτική Ογκολογική Κλινική του Metropolitan Hospital, διαθέτει πολυετή εμπειρία στην εφαρμογή σύγχρονων τεχνικών ακτινοθεραπείας υψηλής ακρίβειας, όπως SABR, SRS, VMAT, IMRT και IGRT. Με γνώμονα τα χαρακτηριστικά της νόσου και τις ανάγκες κάθε ασθενούς, αξιολογεί εξατομικευμένα κάθε περιστατικό και διαμορφώνει την κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση. Επικοινωνήστε μαζί της για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος και για να προγραμματίσετε το ραντεβού σας.
